کلمه کاکتوس از کلمه یونانی kaktos به معنی گیاه خاردار گرفته شده است  و یونانیان باستان به نوعی کنگر کاکتوس میگفتند بعدها کارولوس لینایوس، گیاه شناس مشهور و استاد دانشگاه اوپسالا در سوئد که سرگرم رده بندی گیاهان بود؛ cactus را برای نامیدن این گونه های بیشماری از گیاهان به کار برد با ویژگی‌های مشترکی چون گوشتالو بودن با ساقه هایی که آب را در خود ذخیره می‌کنند و پوششی پرخار دارند و گاهی به صورت برگ می باشد.

تاریخ تکامل کاکتوس ها نشان می دهد که این گونه از گیاهان در ابتدا برگ دار بودند و هنوز همه کاکتوسها در مراحل اولیه رشد و در دورانی که جوانه‌های بیش نیستند. دارای برگ می باشند. گونه هایی نیز در فصل بهار برای مدت کوتاهی برگ های خود را به نمایش می‌گذارند و البته در میان این تیره، یکی دو گونه را نیز می توان یافت که در سراسر سال پوشیده از برگ هستند.

شرایط آب و هوای محیط زیست این گیاهان به‌تدریج دگرگون شده و رستنگاه بومی ایشان، به بیابان های خشک و سوزان تبدیل گردید. کاکتوسها در کشاکش انطباق با شرایط جدید زیست‌محیطی برگ های خود را از دست دادند؛ زیرا آب و رطوبتی که در محیط جدید بسیار کمیاب بود و با زحمت به دست می‌آمد به وسیله برگها در هوای خشک تبخیر می شد؛ بنابراین از بین رفتن برگ ها برای بقای گیاه ضروری می نمود. در عوض ساقه ها به آب انبارهایی تبدیل شدند که هر چه آب در دسترس شان قرار می‌گرفت در خود ذخیره می کردند؛ تا بتوانند به زندگی خود ادامه دهد به این دلیل گرد و چاق شدند.  

گونه ای از کاکتوس ها حتی می‌توانند برای تطبیق میدان عمل سطوح تبخیرکننده خودشان با شرایط مختلف تغییر شکل دهند. این دسته از کاکتوسها مجهز به دندانه هایی هستند که مانند آکوردئون، زمانی که رطوبت فراوان است منبسط و در مدتی که خشکی قلب دارد منقبض می شوند. 

نوعی از این گیاهان از خود برآمدگی های تیز و یا موهایی پشم گونه رویانیده اند که نه تنها سایبانی برای الیاف گوشتی خود در برابر پرتو سوزان و بیرحم آفتاب به وجود آورده‌اند؛ بلکه از تحریک اشتهای حیوانات گرسنه و تشنه بیابان برای هجوم به این مخازن آب جلوگیری می‌کند. 

تحقیقات نشان می‌دهد که نگهداری و پرورش کاکتوس در ایران از زمان مظفرالدین‌شاه قاجار شروع شده است. در آن زمان تعدادی از آنها را به ایران آوردند قدیمی‌ترین نوع این تیره از گیاهان در کشورمان کاکتوسی است به نام اپونتیا که در زبان فارسی به زبان مادر شوهر مشهور است است. تیره کاکتوس ها علاوه بر نقشی که در زیبایی آپارتمان ها و گلخانه ها داشته اند، در مواردی دیگر نیز جوابگوی نیازهای مختلف انسان بوده اند. 

برخی دامداران بیابانگرد کلاله های نوعی از این گیاهان به نام کاکتوس نوپال را برای تامین آب و مواد غذایی احشامشان جمع‌آوری می‌کند. و در برخی نقاط جهان از نوعی کاکتوس به نام تونا مربای خوشمزه ای درست می کند و از توفاله های آن در صنایع مرغداری  استفاده می‌کند. از گونه دیگری از این تیره به نام انجیر تیغی در شیرینی سازی بهره‌برداری می‌شود و از میوه آن هم به صورت خام و هم به عنوان سالاد استفاده می شود. در نوعی از این گیاه به نام کاکتوس ارگی به عنوان حصیری با دوام و نفوذ ناپذیر برای دیوار باغ و مزرعه استفاده می شود و بالاخره کاکتوس پی یوتی که در مراسم مذهبی سرخپوستان خورده می‌شد در بر انگیختن احساسات وهم گونه آنان نقش موثری ایفا می نماید.

آخرین کلام اینکه همه کاکتوس ها و گیاهان گوشتی محسوب می شوند ولی همه ی گیاهان گوشتی خاردار کاکتوس نمی‌باشند .

۱۵ گونه از بهترین انواع گیاه کاکتوس

پرورش و نگهداری کاکتوس

با آنکه نگهداری و پرورش این گیاهان بسیار آسان و بی دردسر است؛ ولی به هر حال آنها نیز نیازهای مشخصی دارند که باید به موقع در برآورده شود. با توجه به شرایط محیط زیست طبیعی محل زایش و رویش اولیه آنها که آفتاب شدید، آب کم و کوتاهی فصل رویش است؛ چند نکته را در نگهداری این تیره از گیاهان باید در نظر داشت. کاکتوس ها به نور فراوانی نیاز دارند آنها را در آفتاب گیر ترین محل قرار دهید در غیر اینصورت با استفاده از نور مصنوعی کمبود نور را جبران کنید.

گونه های کوچک کاکتوس مامیلاریا، ژیمنو کالیسیوم و هاورتیا برای آراستن پنجره ها، حتی با باریکترین لبه بسیار مناسبند. گونه های دنباله دار مانند دم موشی و سدم (دم اسبی و غوره ای) در سبدهای آویزان منظره ای زیبا و چشم نواز به وجود می‌آورد. نمونه‌هایی که رشد شان بیشتر از حد است نظیر برخی از افوربیا ها هنگامی که در کف اتاق قرار داده شوند برای آراستن زوایای آفتابگیر سالن ها بسیار جذاب و مناسبند.

کاکتوسهای گوشتی چنانچه از شرایط خاص خود بهره‌مند شوند؛ سالها زیبا و نشاط آفرین خواهند ماند. حتی اگر حداقل مراقبت از آنها به عمل آید؛ بنا بر ویژگی خاص بیابانی بودنشان گونه های متنوع این تیره می توانند رطوبت نسبی ۱۰ تا ۳۰ درصد داخل خانه‌ها و آپارتمان‌های گرم را به خوبی تحمل کرده و رشد کنند. همه این گیاهان در حالی که نیازی به آبیاری مرتب و مداوم ندارند از تقویت و کود دادن نیز تا حدودی بی نیازند و پوست خشن آنها سپر خوبی  در برابر حمله حشرات مخرب است. و نیز رشد بطنی آنها زحمت جابجا کردن را به حداقل می‌رساند. کاکتوس ها و گوشتی ها نیز بایستی مانند سایر گیاهان به هواخوری تابستانی برده شوند در این صورت باید آنها را از تابش مستقیم نور آفتاب دور نگاه داشت چون بافت ها در شرایطی که از نور نسبتاً ضعیف داخل خانه بهره مند بودند رشد کرده اند و چنانچه در هواخوری تابستانی از نور فیلترشده استفاده نکنند دچار آفتاب‌سوختگی خواهند شد.

زمان آبیاری و درجه حرارت

دومین نکته ای که در پرورش گیاهان گوشتی خصوصاً کاکتوس ها رعایت آن ضروری می باشد، خودداری از آبیاری زیاد است. می دانیم که این گیاهان به زندگی با شرایط آب و هوای خشک خو گرفته اند و ریشه های آن ها قابلیت جذب آب زیاد را ندارند. افراط در آبیاری باعث مرگ آنان می گردد. همانطور که قبلاً نیز بیان شد، آبیاری بستگی به نوع گیاه، جنس گلدان، اندازه گیاه و هوای محیط زیست آن و فصل دارد. در بهار و تابستان فعالیت برای رشد و نمو گیاه بیشتر از سایر فصول است در این فصول باید خاک گلدان اکثر کاکتوسها در فواصل آبیاری کاملاً خشک باشد خشک شدن کامل خاک ممکن است چند روزه تا چند هفته به طول انجامد. در زمستان بیشتر کاکتوس ها در حالتی شبیه خواب قرار می گیرند و رشد آنان در این حالت متوقف است در طول این مدت معمولا هر ۳ تا ۴ هفته یکبار آبیاری آنها کافی است؛ یعنی در واقع آقدر آب به آنها بدهید که کاکتوس چروکیده و خشک نشود. در مورد کاکتوس های بزرگ و نیز آنهایی که در گلدانهای پلاستیکی یا لعابی جای دارند؛ چون رطوبت را دیرتر از دست می‌دهند چنانچه آبیاری ها را طولانی تر کنیم بهتر است.گیاهان گوشتی نظیر اشوریا، گاستریا و سدم، کمی بیشتر از کاکتوس ها به آبیاری نیاز دارند. خاک این گیاهان از بهار تا پاییز در فواصل آبیاری ها نباید کاملاً خشک شده باشد و در طول مدت خواب زمستانی میزان آبیاری باید آن قدر باشد که برگها چروکیده و خشک نشود.

معمولاً برای گلدان های سفالی هر دو هفته یکبار آبیاری کافی است. برای گلدان های غیر سفالی مدت طولانی تری توصیه می گردد. روزهای آفتابی و خشک از روزهای بارانی یا ابری برای آبیاری گیاهان مستقر در فضای باز بهتر است و قبل از ظهر نیز از سایر اوقات روز مناسب تر است.در این موقع ریشه ها می توانند حداکثر رطوبت را جذب کنند و گیاه در حالی که از نور خورشید بهره می‌برد قادر است آب را نیز از طریق بافت ها بالا بکشد و مازاد آن را در هوا تبخیر نماید. چنانچه در هوای مرطوب و ابری و یا بعد از ظهر اقدام به آبیاری شود، سرعت جذب رطوبت در گیاه کاهش می یابد و در نتیجه رطوبت در اطراف ریشه ها متمرکز می شود و باعث پوسیدگی آنها می گردد. همیشه سعی کنید که از آب ولرم و فاقد کلر برای آبیاری استفاده کنید زیرا آب سرد باعث شوکه شدن گیاه و در  بعضی موارد سبب ریزش برگها در گیاهان گوشتی می گردد.

سومین عامل مهم در پرورش گیاهان بیابانی درجه حرارت مناسب است. خوشبختانه چون همه گیاهان گوشتی از مناطقی آورده شده‌اند که هوا در فصول رویش آنها گرم است، درجه حرارت معمولی خانه ها در بیشتر مواقع از سال برای آنها کافی و رضایت بخش است.

کلام آخر اینکه کاکتوس ها را نمی‌توان شست و تمیز کرد.

روش به گل نشاندن کاکتوس ها در آپارتمان 

 مهمترین و جالبترین مورد این مبحث از نظر علاقه مندان به گل و گیاه به گل نشاندن کاکتوس ها در خانه است .

 روشی که خودم در منزل به کار بردن و نتیجه آن نیز مثبت بوده برایتان بازگو می کنم.  در  دوران استراحت زمستانی از پاییز تا اوایل بهار محل آنها را تغییر داده و به محل خنک تری منتقل می کنم. به طوری که درجه حرارت محیط زیست آنان در روز به حدود ۲۰ درجه سانتیگراد و در شب بین ۵ تا ۱۰ درجه سانتیگراد باشد .  تحت شرایط فوق پس از پایان استراحت زمستانی کاکتوس‌های بالغ به گل می نشیند .

همانطور که قبلا نیز اشاره شد در این مدت هر سه تا چهار هفته یک بار مقدار کمی از آنها را آبیاری می کنم. در صورتی که در این مدت درجه حرارت از این میزان بالاتر رود نه تنها گلی نخواهند داد بلکه چون نمی‌توانند استراحتی واقعی داشته باشند، به تدریج ضعیف و دوکی شکل خواهند شد. 

خواهید گفت چطور در آپارتمان به این گونه عمل نماییم چون ایجاد درجه حرارت مناسب به طور صد در صد در اکثر آپارتمان‌ها مقدور نمی باشد ولی به طور تقریبی امکان‌پذیر است. جاهایی مثل ایوان های سرپوشیده پارکینگهای آپارتمانها و یا پشت پنجره های زیرزمین های خنک و نورگیر برای این کار مناسب است به شرط آنکه درجه حرارت این محل ها به زیر صفر نرسد. همچنین می توانید با ساختن گلخانه کوچکی با چوب و نایلون که درجه حرارت آن تا حدودی قابل تنظیم باشد، جای مناسبی برای نگهداری و به گل نشاندن کاکتوس ها از پاییز تا بهار فراهم آورید. 

فصل تعویض گلدان و ترکیب خاک آن 

توجه داشته باشید حجم گلدان کاکتوس باید طوری باشد که در اطراف گیاه  خاک نه خیلی زیاد و نه خیلی کم انباشته شود.با در نظر گرفتن احتمال غرقاب شدن، چنانچه گلدان کمی کوچکتر انتخاب شود بهتر است زیرا در صورتی مقدار کمتری خاک درون گلدان باشد آب اضافی به آسانی از منافذ زهکشی خارج میگردد؛ در حالی که وجود خاک زیاد باعث اخلال در زهکشی می شود و در نتیجه خاک مدت بیشتر از زمانی که لازم است خیس می ماند و موجب مرگ گیاه میشود .

 کاکتوس ها  و گیاهان گوشتی چون از رشدی بطئی برخوردارند جابجا کردن شان زودتر از هر دو سال یکبار ضرورت پیدا نمی کند. مناسب ترین زمان جابجایی آنها در آپارتمان فصل بهار است که فعالیت رویشی گیاه دوباره آغاز می شود.

در گونه‌های راست قامت، پهنای گلدان را به اندازه یک سوم یا یک دوم طول گیاه و در گونه های کروی شکل، گلدانی دو و نیم سانتی متر از ابعاد گیاه بزرگتر، در نظر بگیریم. گونه‌های مینیاتور و کوچک در صورتی که با شکل گروهی با فواصل دو و نیم سانتی متر در گلدان های ۷ و نیم تا ۱۰ سانتی متر کاشته شوند جلوه زیباتری خواهند داشت؛ چون کاکتوس ها و بسیاری از گیاهان گوشتی در شرایط اقلیمی گرم و خشک پرورش یافته اند نسبت به ازدیاد رطوبت بسیار حساسند و بنابراین گلدانهای آنها باید به سیستم زهکشی خوبی مجهز باشند.

تهیه فرمول خاک کاکتوس ها هر تولیدکننده‌ای در ایران از ترکیبات خاصی استفاده می‌کند. من هم از ترکیبی که عبارت از یک دوم پیمانه خاکبرگ، یک دوم پیمانه ماسه ریز، یک دوم پیمانه زغال خرد شده، یک دوم پیمانه خاک رس و یک قاشق مرباخوری پودر استخوان استفاده می کنم. نتیجه کار نیز مطلوب بوده است .  

روش تعویض گلدان کاکتوس

  1. گلدانی را که قطر دهانه آن یک دوم یا یک سوم طول گیاه باشد انتخاب کنید ( دو و نیم سانتی متر بزرگتر از قطر گیاه ) گلدان را به ترتیب با سفال شکسته ، شن بادامی ، زغال خرد شده و خاک پر کنید .  اندازه خاک تقریباً دو و نیم سانتی متر باشد . یا از خاکهای بسته بندی شده مخصوص کاکتوس نیز می توانید استفاده کنید.
  2. دستکش باغبانی به دست کنید و سپس گیاه را با روزنامه‌ای تا شده که به شکل حلقه درآورده اید بگیرید. گیاه را از گلدان بیرون آورده و در گلدان تازه بکاریم خاک داخل گلدان با لبهای  گلدان باید یک و نیم سانتیمتر فاصله داشته باشد و سپس دور گیاه را خاک بریزید.
  3. در حالی که هنوز گیاه را با روزنامه گرفته‌اید با یک چوب دستی خاک دور ریشه را با ملایمت بکوبید تا تقریباً سفت شود؛ این کار منافذی را که باعث نفوذ آب از ریشه به جداره های گلدان می گردد مسدود می کند.
  4. با پشت قاشقی خاک را صاف و هموار سازید.برای این که ریشه های شکسته شده زودتر التیام یابند  تا سه چهار روز از آبیاری آن خودداری کنید؛ پس از این مدت آبیاری مفصلی به عمل آورید به طوری که آب از منافذ زهکشی ( سوراخ زیر گلدان )  خارج شود.   

آموزش ویدیویی روش صحیح تعویض گلدان کاکتوس به روشی دیگر

تعویض گلدان و تکثیر گیاه، بخش جذاب نگهداری از گیاهان آپارتمانی است.

به شرطی که 

گیاهی که قصد تعویض گلدانش را داریم کاکتوس نباشد!!!

در این ویدیو روش صحیح و جذاب تعویض گلدان ککتوس را یاد خواهیم گرفت

روش تکثیر کاکتوس ها و گیاهان گوشتی

کاکتوس ها و گیاهان گوشتی را می توانید با یکی از روش‌هایی که در فصل گیاهان آپارتمانی توضیح داده شده است  معذالک در این بخش نیز برای آموزشی پربار به طور خلاصه با تصاویر گویا بدان اشاره می گردد بهترین زمان تکثیر این گیاهان در آپارتمان نیمه دوم بهار تا نیمه اول تابستان می باشد

  1.  بذر این گیاهان باید در خاکی که از دو پیمانه خاک بسته بندی شده و دو پیمانه ماسه شکسته و یک پیمانه ذغال خورد شده تشکیل شده است، به طریقی که در روش کشت بذر نیز گفته شد کاشته شوند.  در هنگام کاشتن هر بذری باید دستورالعمل نوشته شده روی بذر را نیز مد نظر داشته باشیم.
  2. چنانچه از روش قلمه زنی ساخته برای قلمه زدن استفاده کردید باید با توجه به تصاویر ارائه شده با وسیله ای تیز و ضدعفونی شده با الکل قلمه را از گیاه مادر در گلدان بریده آن را به مدت ۳ الی ۴ روز در جای خشکی قرار دهید تا شیرهایی که از جایی بریده شده قلمه بیرون‌میزند خشک شود سپس محل برش چروک خورده را به محلول یا پودر هورمون ریشه زا آغشته کرده و آن را در ترکیب ریشه زار (خاک قلمه)  در گلدان بکارید.
  3. برای تکثیر اکثر گیاهان گوشتی نظیر اشوریا، کراسولا، سدم و غیره از روش قلمه زنی با برگ استفاده می گردد. لذا با توجه به اینکه در فصل روش های تکثیر کتاب، این روش کاملاً توضیح داده شده است شما می توانید در تکثیر این گیاه هم از آن استفاده نمایید. این نکته را نیز مد نظر داشته باشید در مورد پاجوشهای هوایی همانند بند ۲ و پاجوش های زمینی همانند بند ۱ عمل نمایید. 
  4.  شگفت انگیز ترین روش تکثیر کاکتوس ها و برخی از گیاهان گوشتی به کار گرفتن قابلیت منحصر به فرد آنهاست  یعنی رویانیدن آنها بر بالای گیاهی دیگر. تنها در گونه هایی از این تیره امکان پذیر است که با پیوند و جوش خوردن دو کاکتوس با یکدیگر گیاهی تازه به وجود آورد که حتی در طبیعت هم یافت نمی‌شود. اساس این پیوند اتصال قسمت ساقه گیاه به مقطعی از سیستم ریشه گیاه دیگر است؛ با این روش می توان مثلاً در ساقه کاکتوس گوش خرگوشی تاج کوچک و کروی شکل از کاکتوس دیگری رویانید و یا از کاکتوس دم موشی را در بالای ساقه ستونی شکل کاکتوس سرئوس جای داد.

تنها کاکتوسهای اصیل و گوشتهای افوربیا آمادگی پیوند خوردن دارند زیرا در این گونه از گیاهان حلقه‌های درونی که از بافت های رویشی ساخته شده به وضوح قابل تشخیص است. کار این بافت‌ها رسانیدن مواد غذایی به گیاه است. زیرا هنگامی که ساقه این گیاهان برای پیوند زدن قطع می شود مجاری حمل غذا به روشنی دیده می‌شود و بنابراین می‌توان مجاری دو گیاه را دقیقاً بر هم منطبق ساخت انطباق دقیق مجاری، غذا رسانیدن آب و غذای لازم را از گیاه ریشه دار به قسمت پیوند خورده تضمین می کند .

توجه : بایستی سطح مقطع های دو گیاه را هنگام پیوند با ملایمت به یکدیگر فشار دهید تا حباب های هوا که باعث خشکی و نفوذ باکتری های فاسد کننده می شوند از بین بروند.

برای محکم نگه داشتن گیاه پیوند شده بر روی تنه گیاه اصلی، از کش و یا نخ هایی که در انتهای شان مهره های آهنی وصل شده است استفاده کنیم؛ و یا در زیر گلدان سرنخ ها را به هم گره بزنیم و از روی گیاه فوقانی آویزان نمایید. پس از جوش خوردن دوگیاه این وزنه ها یا کش ها را بردارید. تا مدتی که پیوند جوش نخورده و پا نگرفته از ریختن آب به این محل خودداری کنید.

گرچه این قبیل گیاهان را در هر فصلی می توان در محیطی مساعد پیوند زد ولی بهترین زمان درآپارتمان، فصل بهار و تابستان است که گیاهان در دوره جنب و جوش و فعالیت به سر می‌برند. با این روش حتی می توان چند کاکتوس مختلف را به گیاه واحدی پیوند زد و از ترکیب شکلها و رنگهای بدیع و جذاب آن لذت برد.

روش پیوند زدن کاکتوس ها

برای پیوند زدن چندین روش مختلف وجود دارد  ولی روشی را که خودم بدان عمل نمودم به شما پیشنهاد می کنم .

  1.  کاکتوس کروی شکل را از گلدان در آورده و اندک است و انتهای آن را با ریشه می برند. حاشیه‌های محل بریده شده را به طرف بالا تراشیده و پخ میزنم و پس از ضدعفونی کردن لایه نازکی از سطح آن بریده و دوباره در جای خودش قرار می‌دهم که محل برش مرطوب بماند .
  2. کاکتوس ستونی شکل را انتخاب می کنم تخته ای پهن تر از قطر کاکتوس را در پشت آن محکم نگه داشته و با یک ضربه قسمتی از راس آن را با همان چاقوی تیز ضدعفونی شده می باشد.
  3. حاشیه های بالای ستون را به طرف پایین بریده و به اصطلاح پخ زده و سپس لایه نازک از نوک کاکتوس را نیز بریده و لایه بریده شده را به خاطر اینکه محل برش مرطوب بماند در جای آن قرار می دهم. 
  4. لایه ها را از مقطع هر دو گیاه برداشته و ته گیاه هنری را به راس کاکتوس ستونی شکل با کمی فشار می چسبانم دقت می کنم که حلقه های مرکزی سطح مقطع ها( مجاری حمل غذا ) درست روی هم قرار بگیرند برای محکم نمودن پیوند بر روی ستون دو تکه نخ را که به انتهای هر یک، مهره های آهنی گره زده شده‌اند، از روی گیاه بالایی آویزان می کنم .. وزن این مهره ها بستگی به بزرگی و کوچکی پیوند دارد . مراقبت می نمایم تا چند روزی که پیوند جوش می‌خورد، از آبیاری خودداری کرده و تا مدتی به هیچ وجه آب به محل پیوند خورده ریخته نشود و گیاه را از تابش مستقیم نور آفتاب دور نگه داشته پس از جوش خوردن پیوند، مهره های آهنی را برمیدارم .
  5. پس از مدتی که از عمل پیوند گذشت ممکن است در پایه پیوندها جوش هایی اطراف تنیا در سطح خاک گلدان ظاهر شود که باعث کند شدن رشد پیوند کردن آنها را هم از پایه جدا می کنم. 

منبع: دوستان عزیز، مطالب اصلی این مقاله برداشته از کتاب آموزش پرورش و تکثیر گیاهان آپارتمانی نوشته استاد حسن بنی هاشم می باشد.

مقالات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

به جمع 20000 نفری ما در اینستاگرام بپیوندید

دهها پست آموزشی در زمینه گلها و گیاهان

سریعترین راه پاسخگویی به سوالات شما 
کلیک کنید
Close
سوالی دارید؟ با ما صحبت کنید!
مکالمه را شروع کنید
سلام! برای چت در WhatsApp پرسنل پشتیبانی که میخواهید با او صحبت کنید را انتخاب کنید
ما معمولاً در چند دقیقه پاسخ می دهیم